शुक्रबार, १७ माघ, २०८२
शुक्रबार, १७ माघ, २०८२
सिताराम घिमिरे, मंगलवार, १४ माघ, २०८२
राजनीति केवल सत्ता हस्तान्तरणको प्रक्रिया मात्र होइन, यो विचार, मूल्य र आचरणको निरन्तर पुस्तान्तरण पनि हो । आजको युगमा जब पुराना पुस्ताबाट नयाँ पुस्तामा नेतृत्व सर्दैछ, तब केवल उमेर वा प्रविधिमा दक्षता नै पर्याप्त हुँदैन; त्यससँगै राजनीतिक संस्कार, सहिष्णुता र मर्यादित व्यवहारको पनि हस्तान्तरण हुन जरुरी छ । विशेषगरी सामाजिक सञ्जालको तीव्र विस्तारसँगै राजनीतिक बहस गाली, अपमान र घृणामा रूपान्तरण हुनु गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ ।
सामाजिक सञ्जालले आम नागरिकलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको सशक्त माध्यम दिएको छ । युवापुस्ताले आफ्ना विचार तुरुन्तै सार्वजनिक गर्न पाउने अवसर पाएका छन्, जुन लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक पक्ष हो । तर, यही स्वतन्त्रता अनुशासनविहीन प्रयोग हुँदा आलोचनाको साटो गाली, तर्कको साटो तिक्तता र बहसको साटो व्यक्तिगत आक्रमण देखिन थालेका छन्। राजनीतिक असहमति विचारको स्तरमा हुनु पर्ने हो, तर सामाजिक सञ्जालमा व्यक्ति, परिवार, जात, लिंग र पहिचानमाथि प्रहार हुने प्रवृत्ति बढ्दै जानु लोकतान्त्रिक संस्कृतिका लागि घातक संकेत हो ।
पुस्तान्तरणको अर्थ नयाँ पुस्ताले पुरानाको अनुभवबाट सिक्दै अझ सभ्य, समावेशी र विवेकशील राजनीति निर्माण गर्नु हो । तर यदि उनीहरूले आक्रोश, कटुता र अपमानलाई नै राजनीतिक अस्त्र ठाने, भने भविष्यको राजनीति अझ ध्रुवीकृत र असहिष्णु बन्दै जान सक्छ । गाली संस्कृतिले तर्कको स्थान खोस्छ, संवादको ढोका बन्द गर्छ र समाजलाई ‘हामी’ र ‘उनीहरू’ को खाडलमा विभाजन गर्छ। यसले समस्याको समाधान होइन, समस्या अझ गहिरो बनाउँछ ।
राजनीतिक आचरण भनेको केवल भाषणमञ्चमा देखिने शिष्टता मात्र होइन, यो सामाजिक सञ्जालमा लेखिने एक-एक शब्दमा पनि झल्किनुपर्छ । आलोचना लोकतन्त्रको प्राण हो, तर आलोचना तथ्यमा आधारित, सम्मानजनक र समाधानमुखी हुनुपर्छ । असहमति व्यक्त गर्दा पनि मानव मर्यादालाई नछुने, अर्काको दृष्टिकोणलाई सुन्ने र तर्कद्वारा जवाफ दिने संस्कार विकसित गर्नु नै स्वस्थ राजनीतिक पुस्तान्तरणको आधार हो ।
यस सन्दर्भमा राजनीतिक दल, नेताहरू र प्रभावशाली व्यक्तिहरूको भूमिका झन् महत्वपूर्ण हुन्छ। उनीहरूको भाषा र व्यवहार नै युवापुस्ताको लागि उदाहरण बन्छ । यदि नेताहरू स्वयं सामाजिक सञ्जालमा मर्यादाहीन अभिव्यक्तिमा संलग्न भए, तिनको अनुकरण युवाले गर्नु स्वाभाविक हुन्छ। त्यसैले नेतृत्व तहबाटै सभ्य संवाद, सहिष्णुता र आत्मसंयमको अभ्यास सुरु हुनुपर्छ ।
अन्ततः, राजनीतिमा पुस्तान्तरण सफल तब मात्र हुन्छ जब नेतृत्वसँगै मूल्य र आचरण पनि हस्तान्तरण हुन्छन्। सामाजिक सञ्जालमा गाली संस्कृतिलाई निरुत्साहित गर्दै विचारको सभ्य टकराव, तथ्यमा आधारित बहस र परस्पर सम्मानको वातावरण निर्माण गर्नु आजको आवश्यकता हो । शब्दले समाज बनाउँछ पनि, भत्काउँछ पनि । त्यसैले भावी पुस्ताले राजनीति केवल जित हारको खेल होइन, समाजलाई एकताबद्ध गर्ने जिम्मेवारीको रूपमा बुझ्दै मर्यादित भाषाको अभ्यास गर्न सके, लोकतन्त्र अझ सबल र सुन्दर बन्नेछ ।
