शुक्रबार, १७ माघ, २०८२
शुक्रबार, १७ माघ, २०८२
राष्ट्रिय सन्देश संबाददाता, बिहीबार, १७ पुष, २०८२
नेपाली पहिचान, संस्कृति र गौरवको प्रतिकका रूपमा राष्ट्रिय पोशाक (दौरा-सुरुवाल, गुन्यू-चोली) र नेपाली टोपीको विशिष्ट स्थान छ । कुनै पनि राष्ट्रको पहिचान केवल भौगोलिक सीमाना वा राजनीतिक नक्साले मात्र दिँदैन, बरु त्यहाँको भेषभूषा, भाषा र संस्कृतिले दिन्छ । नेपालको सन्दर्भमा हाम्रा पोशाकहरू केवल कपडाका टुक्रा मात्र नभएर हाम्रो इतिहास, दर्शन र नेपालीपनका संवाहक हुन् ।
राष्ट्रिय पोशाकको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक गरिमा
दौरा-सुरुवाल र गुन्यू-चोली नेपाली माटोको मौलिक उपज हुन् । दौरा-सुरुवालको बनावटलाई हेर्ने हो भने यसमा प्रयोग हुने आठवटा तुनालाई 'अष्टमातृका' (ब्राह्मी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी, चामुण्डा र महालक्ष्मी) को प्रतीक मानिन्छ । यसैगरी, दौराका पाँचवटा टाँक (वा भाग) लाई 'पञ्चतत्व' (पृथ्वी, जल, तेज, वायु र आकाश) सँग तुलना गरिन्छ । यसले के प्रष्ट पार्छ भने नेपाली पोशाक केवल शरीर ढाक्ने माध्यम मात्र नभएर आध्यात्मिक दर्शनसँग पनि जोडिएको छ ।
नेपाली टोपी: शिरको सान
नेपाली टोपी, विशेषगरी ढाका टोपी र भादगाउँले टोपी, नेपालीको स्वाभिमानको प्रतीक हो । संसारको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा जस्तै उच्च र अटल रहने नेपालीहरूको शिरको शोभा नै नेपाली टोपी हो । ढाका टोपीमा बुनिएका बुट्टाहरूले नेपालको विविधता र कलात्मकतालाई झल्काउँछन् भने कालो भादगाउँले टोपीले नेवारी शिल्प र स्थिरताको प्रतिनिधित्व गर्दछ ।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा नेपाली टोपी लगाउँदा एक नेपालीले गर्वका साथ आफ्नो परिचय दिन सक्छ । यसले नेपालीलाई विश्वको जुनसुकै कुनामा भए पनि अरूभन्दा भिन्न र मर्यादित देखाउँछ ।
राष्ट्रिय पोशाकको वर्तमान अवस्था र चुनौती
आजको विश्वव्यापीकरणको युगमा पश्चिमी संस्कृति र पोशाकको प्रभाव बढ्दो छ । आधुनिकताको नाममा युवा पुस्तामा कोट-पाइन्ट र टिसर्टको आकर्षण बढ्नु स्वाभाविक भए पनि आफ्नै मौलिक पोशाकलाई बिर्सँदै जानु भने चिन्ताको विषय हो ।
संरक्षण र प्रवर्द्धनको आवश्यकता
राष्ट्रिय पोशाक र टोपीको संरक्षण गर्नु भनेको आफ्नो अस्तित्व जोगाउनु हो। यसका लागि निम्न कदमहरू चाल्न सकिन्छ:
शिक्षा र सचेतना: विद्यालय र कलेजहरूमा विशेष दिनहरूमा राष्ट्रिय पोशाक लगाउने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ । बालबालिकालाई यसको ऐतिहासिक महत्त्वबारे बुझाउनुपर्छ ।
आधुनिकीकरण (Fusion): दौरा-सुरुवाल र गुन्यू-चोलीलाई आधुनिक फेसनसँग जोडेर युवामैत्री बनाउन सकिन्छ । यसको मौलिकता नबिग्रने गरी डिजाइनमा केही परिमार्जन गर्न सकिन्छ ।
स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन: नेपाली ढाका र खाँडी उद्योगलाई सरकारले सहुलियत दिएर राष्ट्रिय पोशाकलाई सर्वसुलभ बनाउनुपर्छ ।
पर्यटन र ब्रान्डिङ: नेपाल भ्रमणमा आउने पर्यटकहरूलाई नेपाली पोशाकको अनुभव गराउने र यसलाई 'नेपालको ब्रान्ड' को रूपमा विश्वभर चिनाउनु पर्छ ।
राष्ट्रिय पोशाक र टोपी हाम्रो पुर्खाको नासो र भावी पुस्ताको धरोहर हो । यसले जातजाति, भाषा र भूगोलभन्दा माथि उठेर हामी सबैलाई 'हामी नेपाली' भन्ने एउटै सूत्रमा बाँध्ने काम गर्दछ । हरेक वर्ष जनवरी १ मा मनाइने 'नेपाली टोपी दिवस' ले यसको महत्त्वलाई केही हदसम्म उजागर गरे पनि यसलाई केवल एक दिनको उत्सवमा मात्र सीमित राख्नु हुँदैन ।
हाम्रो पोशाक हाम्रो गौरव हो । यसलाई गर्वका साथ लगाउनु र यसको मर्यादा राख्नु प्रत्येक नेपालीको कर्तव्य हो । जबसम्म हाम्रो शिरमा नेपाली टोपी र शरीरमा दौरा-सुरुवाल वा मौलिक भेषभूषा रहन्छ, तबसम्म नेपाली पहिचान विश्व मानचित्रमा जीवन्त रहनेछ ।
